Persbericht: Restauratie onthult gelaagd meesterwerk van Van Gogh 

Museum Boijmans Van Beuningen presenteert de resultaten van jarenlang onderzoek en restauratie naar De populierenlaan bij Nuenen 

Wat als een schilderij zijn geheimen pas na meer dan een eeuw prijsgeeft? Vanaf 7 februari 2026 presenteert Museum Boijmans Van Beuningen in het Depot Onderzoek op de rails – Van Goghs Populierenlaan. In de presentatie tegenover de restauratieateliers krijgen bezoekers een kijkje op én onder de verflaag van De populierenlaan bij Nuenen. Een werk dat Van Gogh in 1885 schilderde. Jarenlang materiaal-technisch onderzoek toont nu aan dat het meesterwerk uit drie fasen bestaat. Onder de zichtbare populierenlaan uit 1885 schuilt een eerste voorstelling uit 1884, ook gemaakt in Nuenen. In 1886, tijdens zijn verblijf in Parijs, voegde Van Gogh meerdere lichtere toetsen toe en creëerde daarmee een derde versie. Tijdens de restauratie zijn de vergeelde vernislagen verwijderd, is de verflaag gestabiliseerd en zijn beschadigingen hersteld. Het herfstlandschap komt nu nog meer tot leven, met een openbrekende lucht en kleuren die ‘stralen’. 

Sandra Kisters, directeur Collectie & onderzoek: ‘De Parijse toevoegingen uit 1886 blijken nu veel ingrijpender dan eerder gedacht. Van Gogh gebruikte meer lichte toetsen en hanteerde daarbij een lossere penseelstreek. Verder bracht hij kleuren aan die hij in Nuenen en Antwerpen nog niet of nauwelijks gebruikte. Daarmee maakte Van Gogh het landschap en de lucht dynamischer.’ 

Jarenlang onderzoek en restauratie
De populierenlaan bij Nuenen verkeerde in een kwetsbare staat. Niet vreemd, gezien de verschillende verflagen, de vele transporten en eerdere intensieve restauraties. De verf vertoonde barstjes, opstaande verfschilfers, en de oude vernislaag was na bijna een eeuw sterk vergeeld en gebarsten. Het verwijderen van deze vernislaag bleek de grootste uitdaging. Vanwege de hechtingsproblemen én een mogelijke extra vernislaag tussen de eerste en tweede voorstelling bestond het risico dat tijdens de behandeling verf zou loskomen. Het vernis kon pas veilig worden verwijderd nadat bleek dat Van Gogh zelf een 'tussenvernis’ van eiwit op de eerste voorstelling had aangebracht. In tegenstelling tot een ‘gewone’ vernis, wordt deze niet aangetast tijdens de behandeling. 

Fellere kleuren 
Onderzoek wees uit dat Van Gogh de huidige voorstelling schilderde op een voorstelling met twee kerken in Nuenen, Later, in Parijs, bracht hij grote retouches aan (opnieuw aanbrengen van verf), waarbij hij kleurrijkere en modernere verfsoorten gebruikte. Deze toevoegingen zijn nu voor het eerst nauwkeurig in kaart gebracht. Van Gogh voegde heldere toetsen toe in de bomen, schilderde meer bladeren en gebruikte hierbij frisse gele en dieprode tinten. Op de stammen plaatste hij heldergroene toetsen. Door deze aanpassingen is nu ook zonlicht aanwezig op de voorgrond. In de lucht boven het dorp breken de donkere wolken open dankzij de blauwe verfstreken. 

Mysterieuze druipsporen 
Tijdens de restauratie ontdekte restaurator Erika Smeenk-Metz lange druipsporen. Dunne laagjes (vermoedelijk) lijnolie die over het hele schilderij liepen.  Onduidelijk blijft hoe ze zijn ontstaan, al staat vast dat ze niet door Van Gogh zelf zijn veroorzaakt. De druipsporen konden niet worden verwijderd zonder de originele verf te beschadigen, dus zijn ze subtiel geretoucheerd om minder op te vallen. Om grote toekomstige ingrepen te beperken, is besloten geen nieuwe vernislaag aan te brengen. 

Dichterbij dan ooit 
Dankzij het onderzoek en de restauratie komt dit schilderij dichterbij Van Goghs oorspronkelijke intentie dan ooit tevoren. In de presentatie worden bezoekers meegenomen in het hele proces: van eerste ontdekkingen tot de dilemma’s en keuzes tijdens de restauratie. Naast het meesterwerk zelf zijn er bruiklenen uit het Van Gogh Museum en het Centraal Museum te zien, én werken uit de eigen collectie van kunstenaars die Van Gogh inspireerden bij het schilderen van zijn ‘laantje’. 

Samenwerkingspartners  
Het project is mede mogelijk gemaakt door het TEFAF Museum Restauratie Fonds en uitgevoerd in samenwerking met collega's van Nederlandse musea met belangrijke Van Gogh-collecties: Van Gogh Museum Amsterdam en Kröller-Müller Museum. Daarnaast ook Rijksmuseum Amsterdam, Rijkserfgoedlaboratorium van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Universiteit van Amsterdam en zelfstandig restaurator Erika Smeenk-Metz en Eneida Parreira.   

Onderzoek op de rails – Van Goghs Populierenlaan 
7 februari 2026 tot en met 7 februari 2027 
Depot van Museum Boijmans Van Beuningen 

Van Goghs symfonie in geel 
De Populierenlaan bij Nuenen behoort tot de sleutelwerken uit Van Goghs Nederlandse periode. In 1903 kwam het schilderij in de collectie van het museum en werd daarmee het allereerste werk van de beroemde schilder in een openbare Nederlandse collectie. Het werk toont drie figuren op een met bladeren bedekte landweg, boven hen in eerste instantie een sombere herfstlucht. Door Van Goghs latere ingrepen breekt het wolkendek open en komt de zon door boven het Brabantse Nuenen. Hij schilderde het werk zonder voorstudies, maar zette het ter plekke op. Hij wilde juist zijn eigen gevoel laten spreken, en niet zozeer de natuur als onderwerp op zich afbeelden. De geschiedenis van het schilderij, met de vele aanpassingen, benadrukt hoe belangrijk de populierenlaan voor hem was. 

Boijmans Studie 
De onderzoeksresultaten zijn vastgelegd in een rijk geïllustreerde Boijmans Studie, de wetenschappelijke publicatiereeks van het museum. De titel Symfonie in geel verwijst naar de poëtische omschrijving die Vincent van Gogh ooit in een brief aan zijn schilderij gaf. Deze is mede mogelijk gemaakt door Stichting Pieter Haverkorn van Rijsewijk.  

Het project in beeld 
Het hele proces van het onderzoek en de restauratie is vastgelegd door Gerrit Schreurs en te zien in de aangrenzende filmzaal bij de presentatie.