366129.jpg
3 november 2026

Persbericht: Museum Boijmans Van Beuningen verwerft werk van mysterieuze schilder van de nacht

Museum Boijmans Van Beuningen heeft het schilderij De heilige Franciscus en broeder Leo in meditatie (c.1626) van de Antwerpse meester Adam de Coster aan de collectie toegevoegd. Het zeldzame werk werd in 2015 herontdekt en laat zien hoe vernieuwend deze meester te werk ging. Met slechts één kaars creëert De Coster spannende lichteffecten in een donker interieur. De aanwinst vormt een belangrijk puzzelstuk binnen de eigen collectie Antwerpse schilderkunst uit de 17de eeuw. Het werk vertegenwoordigt een stijl binnen de historiestukken die nog ontbrak. Het schilderij is van 4 november tot en met 13 december 2026 te zien in de presentatie Sterrennacht, ingericht ter nagedachtenis aan de onlangs overleden directeur Ina Klaassen.

Begunstigers
De verwerving is mogelijk gemaakt dankzij de steun van het Mondriaan Fonds, de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Dura Kunstfonds en haar Gisbert van Laack Fonds) en een anonieme schenker.   

Licht in de duisternis 
Op het schilderij hangt een zwaar gordijn gevaarlijk dicht bij een brandende kaars en ontneemt de kijker een deel van het licht in de donkere kamer. Rechts zit de heilige Franciscus van Assisi, biddend en kijkend naar een kruisbeeld. Links leest broeder Leo aandachtig in het Evangelie. Op tafel liggen boeken en een schedel, een verwijzing naar de vergankelijkheid van het aardse leven. Franciscus bereidt zich voor op een belangrijke gebeurtenis: het moment waarop hij volgens de christelijke traditie de stigmata ontvangt, de wonden die verwijzen naar de kruisiging van Jezus. 

Vernieuwende aanpak 
Met dit schilderij koos Adam de Coster voor een opmerkelijke benadering van een bekend onderwerp. In de 17de eeuw werd Franciscus vaak afgebeeld tijdens het ontvangen van de stigmata of als boetedoende heilige in een landschap. De Coster laat juist een ingetogen moment zien. De toeschouwer kijkt als het ware mee tijdens een intieme scène van gebed en bezinning.

Schilder van de nacht  
Adam de Coster (1586-1643) werd in Mechelen geboren, maar vertrok al snel naar Antwerpen. Na een mogelijk verblijf in Italië keerde hij in 1626 terug naar deze stad, waar hij bekendheid verwierf met nachtelijke scènes en dramatische licht-donkercontrasten. Tijdgenoten noemden hem zelfs Pictor Noctium ("schilder van de nacht"). Toch raakte zijn naam grotendeels in de vergetelheid. De Coster signeerde zijn schilderijen niet. Hierdoor werden veel werken toegeschreven aan tijdgenoten zoals Gerard van Honthorst (1592-1656) en Gerard Seghers (1591-1651).

Tegenwoordig is het werk van Adam de Coster zeldzaam, met een oeuvre van ongeveer 40 werken. Lange tijd konden kunsthistorici het oeuvre van De Coster slechts gedeeltelijk reconstrueren aan de hand van één enkele prent naar het verloren geraakte schilderij Triktrakspelers bij kaarslicht uit de periode 1622-1628. De ontdekking van De heilige Franciscus en broeder Leo in meditatie betekende een doorbraak. Het werk is met zekerheid het enige gedocumenteerde schilderij van De Coster geldt daarmee als een belangrijk referentiepunt voor toekomstige toeschrijvingen. 

Sterrennacht  
Sterrennacht brengt een selectie samen van recente aanwinsten waarmee Ina Klaassen een bijzondere band had. Samen met het conservatorenteam speelde zij een belangrijke rol bij deze verwervingen. De titel verwijst naar het gelijknamige werk van Co Westerik, een kunstenaar die haar na aan het hart lag. Naast De heilige Franciscus en broeder Leo in meditatie zijn onder meer werken van Elise Bruyère, Mandy El-Sayegh, Susanna Inglada en Jeroen Jongeleen te zien. Daarmee toont de presentatie niet alleen bijzondere aanwinsten, maar ook de blijvende invloed van Klaassen op het museum.

Sterrennacht  
4 november tot en met 13 december 2026 

Portret Ina Klaassen in het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen ©Aad Hoogendoorn